Wientjes over sociaal akkoord: 'Ik ken geen land waar dit kan'

25-04-2013

Lang leek het een onmogelijke opgave: in crisistijd met een verdeelde vakbeweging afspraken maken over ontslagrecht, WW en pensioen. Toch lukte het. In ruil voor nieuwe regels op het gebied van flex en arbeidsgehandicapten. VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes: 'Het is eigenlijk heel logisch.'

Het lijkt wel een wonder: kunt u in uw laatste termijn toch nog een akkoord over het ontslagrecht op uw naam schrijven.
'Het is waar: de hervorming van het ontslagrecht staat al heel lang op het verlanglijstje van werkgevers. Ook voor mijn tijd al. Er zijn de laatste tien jaar nauwelijks aanpassingen aan geweest. Tegelijkertijd werd in de economie steeds meer onzeker. En vluchtten steeds meer bedrijven in flexibiliteit.'

'Dan kun je zeggen: 'Waarom blijven jullie zeuren over dat ontslagrecht als er toch al zoveel mogelijk is qua flexwerk.' Maar niet alleen voor werknemers, ook voor werkgevers werkt een vast contract vaak prettiger. Ondernemers willen mensen op een normale manier aan zich kunnen binden. Met een vast contract, maar dan wel met de mogelijkheid om op een normale manier afscheid te kunnen nemen. Vervolgens kunnen flexibele contracten gebruikt worden waarvoor ze bedoeld zijn: voor tijdelijke situaties.'

Was het echt zo doorgeschoten met die flex dan?
'Net zoals we in feite doorgeschoten zijn met de vastigheid van vaste contracten, is er ook een vorm van doorgeschoten flex. Dan heb ik het bijvoorbeeld over constructies via Cyprus of Polen. Dat zorgt voor oneigenlijke concurrentie met bedrijven die het wel normaal regelen. Plus dat het sociaal zeer discutabel is. Dat is dus de kern: de scherpe kanten van flex verdwijnen in ruil voor een moderner ontslagrecht.'

Het klinkt zo logisch. Waarom hebben we hier zo lang op moeten wachten?
'Het is eigenlijk ook heel logisch. Maar het probleem dat hier speelt, is dat van de verworven rechten. Er is altijd een enorme weerstand tegen het aantasten daarvan. Ook als iedereen begrijpt dat het beter kan. Het is precies hetzelfde probleem als destijds met de vut, de aow.'

Geldt die weerstand ook voor werkgevers?
'Je weet wat je hebt. Als men eenmaal een manier gevonden heeft om met het probleem om te gaan, bijvoorbeeld via flex, dan hebben werkgevers ook zoiets van 'laat maar lopen'. Het is ook een kwestie van gewenning. Je wist hoe duur het was om iemand via de kantonrechtersformule te ontslaan. De grote winnaars waren natuurlijk de arbeidsrechtadvocaten: jaarlijks 1 miljard aan juridische kosten. Die verder niets opleverden voor werknemers en werkgevers. De kern van het nieuwe ontslagrecht is dat het zinloos wordt om nog over de hoogte van de ontslagvergoeding te gaan procederen.'

Iedereen krijgt straks een ontslagvergoeding. Wordt het daarmee toch niet duurder voor ondernemers?
'Ontslagvergoeding is eigenlijk niet het goede woord: het wordt een transitiebudget. Geld om van werk naar werk te komen. Werkgevers kunnen in plaats van geld ook zo'n traject aanbieden. Het klopt: de gratis route via het UWV verdwijnt, maar daarvoor in de plaats wordt de procedure flink versneld. Binnen vier weken een besluit van het UWV en dan nog eens vier weken opzegtermijn. En je weet altijd waar je aan toe bent, dus dat biedt zekerheid.'

Het verplichte quotum van 5 procent arbeidsgehandicapten lijkt van de baan. Een opluchting?
'Zeker. Een quotum is altijd een onwerkbare situatie. Het levert een ongelooflijke bureaucratie op. Want hoe had dat gemoeten? Per bedrijf een nulsituatie vaststellen: wie valt dan onder de groep arbeidsgehandicapten? Dan ga je mensen stigmatiseren. Of je gaat al die bedrijven die al jaren bezig zijn om die mensen een kans te bieden afstraffen.'
'Blijft staan dat de snelle groei van het aantal mensen in de Wajong onacceptabel is. Daar moet iets aan gebeuren, we hebben deze mensen nodig op de arbeidsmarkt. Wat we nu hebben afgesproken is dat we ons gaan inspannen om jaarlijks extra banen te creëren optellend tot in totaal honderdduizend in 2026.'

Veel ondernemers zullen zeggen: 'Prima, maar ik zie het niet zitten'.
'Dat is ook niet zo raar, want als je die mensen goed wilt begeleiden, heb je een professionele organisatie nodig. Het is niet voor niks dat kleine bedrijven in het oorspronkelijke plan uitgezonderd werden van de quotering. Daarom moet het ook via Werkbedrijven lopen, die mensen zoveel mogelijk gaan detacheren en begeleiden. Dan kan ook een mkb-bedrijf ermee uit de voeten. En de overheid geeft een loonkostensubsidie voor het deel dat de werknemer tekort komt aan arbeidsprestatie.'

De kritiek is dat er met dit akkoord van alles wordt doorgeschoven naar de toekomst. Is het niet beter om meteen de pijn te pakken?
'De kern van het akkoord is dat de hervormingen uit het regeerakkoord allemaal uitgevoerd gaan worden. Weliswaar gewijzigd, maar de fundamenten blijven in stand. Omdat we midden in de crisis zitten, doen we het wel voorzichtig. We stellen de ingangsdatum even uit, van juli 2014 naar januari 2016. Maar dat wil niet zeggen dat de wetsbehandeling wordt uitgesteld, de voorstellen moeten zo snel mogelijk door de Kamer.'

U weet zeker dat de crisis in 2016 voorbij is?
'Ik heb gekscherend gezegd dat ik hierbij verklaar dat de crisis in 2016 voorbij is. Dat was natuurlijk een grapje. Maar ik ga ervan uit - en ook het CPB voorspelt dit - dat de economie in de loop van volgend jaar herstel zal laten zien. Laten we de kracht van ondernemend Nederland niet onderschatten.'

Hoe kijken we over een aantal jaar terug op dit akkoord? Hoe belangrijk is het?
'Het feit dat we in Nederland toch weer in staat zijn om eruit te komen, dat is toch redelijk uniek. Ik ken in elk geval geen enkel ander land waar dat kan. Met drie partijen - werkgevers, vakbonden, overheid - die ook echt bereid zijn om bij te dragen.'

En voor de vakbeweging?
'De vakbeweging heeft twee opties: of ze kiest voor een sterke betrokkenheid bij de economie. Dan ben je een speler die ertoe doet en moet je ook bereid zijn om compromissen te sluiten. Of ze kiest voor de radicale oplossing en wordt een actiepartij. Dat past bij landen als Italië en Frankrijk, niet bij Nederland.'

'Veel mensen beseffen het niet, maar alle grote hervormingen in Nederland zijn altijd tot stand gekomen in overleg met werkgevers en vakbonden. Het akkoord van Wassenaar, de Flexwet, de WAO, het Pensioenakkoord. Als dat niet meer kan, dan hebben we een probleem. Maar voorlopig is dit het breedste akkoord dat ooit is afgesproken.'

Wat blijft er van het akkoord over als het in augustus alsnog nodig blijkt om te bezuinigen?
'In het sociaal akkoord is afgesproken dat het bezuinigingspakket van ruim 4 miljard van tafel gaat. Het kabinet heeft echter niet toegezegd dat het zich niet meer aan de 3 procent begrotingstekort zal houden. Die voorwaarde is ook niet verbonden aan het sociaal akkoord. Het akkoord blijft het akkoord.'

Is het nu echt zo belangrijk dat Nederland volgend jaar precies voldoet aan die eis van 3 procent?
'Belangrijk is de financiële stabiliteit van ons land. Dat levert ons een sterke positie op de kapitaalmarkt op, waardoor Nederland tegen de laagste tarieven kan lenen. Ook bedrijven kunnen daardoor relatief goedkoop lenen. Dat moet in stand blijven. Hóe we dat precies doen, is aan de overheid. En als Brussel besluit dat 3,1 of 3,2 procent in 2014 voldoende is, dan is dat ook goed.'

Wat is er afgesproken in het Sociaal Akkoord?
  • Het ontslagrecht wordt gemoderniseerd. Bij ontslag om economische redenen blijft de route via het UWV lopen. Bij een ontslag wegens disfunctioneren geldt de route via de kantonrechter.
  • Werknemers krijgen bij ontslag na twee jaar dienstverband recht op een transitievergoeding om aan nieuw werk te komen, bijvoorbeeld voor omscholing. Voor de eerste tien jaar dienstverband wordt de transitievergoeding een derde maand per gewerkt jaar, daarna een halve maand per gewerkt jaar. Er komt een maximum van 75.000 euro en voor mensen die meer verdienen wordt de vergoeding maximaal een jaar salaris. Voor 50-plussers komt een overgangsregeling.
  • Het bezuinigingspakket van 4,3 miljard voor 2014 gaat volledig van tafel. In augustus wordt gekeken of er alsnog extra maatregelen voor 2014 worden genomen. Hierdoor gaat ook de aangekondigde nullijn bij de overheid en in de zorg en het onderwijs niet door.
  • De afspraken uit het regeerakkoord over de WW-duur worden geschrapt. In plaats daarvan wordt de WW vanaf 2016 geleidelijk verkort naar twee jaar. In cao's kunnen afspraken gemaakt worden over een langere ww.
  • Het belastingvrij pensioen opbouwen wordt gemaximeerd op 1,75 procent en tot een pensioengevend loon van 100.000 euro. De sociale partners krijgen tot eind mei de tijd om hier een beter voorstel voor te ontwikkelen.
  • Het quotum voor arbeidsgehandicapten wordt geschrapt. Werkgevers gaan zich vrijwillig inspannen om meer arbeidsgehandicapten in dienst te nemen. Geleidelijk aan moet dit er voor zorgen dat er vanaf 2020 jaarlijks 10.000 mensen met een arbeidshandicap worden aangenomen. Als dat niet gehaald wordt, volgt alsnog een wettelijk quotum.
  • Flexwerkers komen sneller in aanmerking voor een vast contract en schijnconstructies worden aangepakt.
  • De huidige jongeren met een arbeidsongeschiktheidsuitkering (Wajong) worden herkeurd. Vanaf 2015 geldt de regeling alleen voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten.
  • Er komen 35 werkbedrijven die mensen aan het werk gaan helpen.
Dit artikel komt uit de print Forum